Trước sức ép ngày càng lớn lên nguồn nước, ĐBSCL cần chuyển từ khai thác sang tiết kiệm, tuần hoàn, tái sử dụng, đồng thời nâng cao năng lực chủ động nước tại chỗ.
Không để nước chỉ sử dụng một lần
ĐBSCL được hình thành từ nước và chính nguồn tài nguyên này đang quyết định trực tiếp đến sản xuất, sinh kế và phát triển kinh tế – xã hội của vùng. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu, hạn hán, xâm nhập mặn, ô nhiễm, sụt lún đất và khai thác nước dưới đất đang khiến bài toán an ninh nguồn nước ngày càng cấp thiết.
Trước những sức ép ngày càng lớn đối với nguồn nước, yêu cầu đặt ra không chỉ là tìm thêm nguồn cung mà phải thay đổi cách quản trị tài nguyên nước.
Ông Ngô Mạnh Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước cho rằng, Luật Tài nguyên nước 2023 đã tạo bước chuyển quan trọng theo hướng quản lý thống nhất, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả và bảo đảm an ninh nguồn nước. Một trong những hướng tiếp cận cần được thúc đẩy là “chủ động nước tại chỗ”, phát huy nguồn lực của chính quyền địa phương, cộng đồng, doanh nghiệp và người dân trong bảo vệ, thu trữ, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn nước.
Theo ông Nguyễn Trung Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, chủ động nước không chỉ là có đủ nước để sử dụng, mà còn phải biết tích trữ khi có nước, sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm, tái sử dụng phù hợp, bảo vệ nguồn nước và kiểm soát ô nhiễm.
Theo ông Thắng, khi một doanh nghiệp có thể giảm lượng nước cấp mới, xử lý và tái sử dụng nước phù hợp giữa các công đoạn, áp lực lên nguồn nước tự nhiên sẽ giảm. Ở quy mô khu công nghiệp, nước sau xử lý đạt yêu cầu có thể được sử dụng cho những nhu cầu phù hợp khác. Tại cộng đồng, phục hồi kênh rạch, vùng đất ngập nước, vùng trũng và không gian trữ nước tự nhiên cũng góp phần tăng khả năng giữ và điều hòa nước. Đây là cách biến “chủ động nước tại chỗ” từ một phương châm thành năng lực thực tế.
Cách tiếp cận này cũng được thể chế hóa khá rõ trong Điều 58 của Luật Tài nguyên nước năm 2023 quy định tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tài nguyên nước phải thực hiện các giải pháp sử dụng nước tuần hoàn, tiết kiệm, hiệu quả; trong đó có cải tiến quy trình, áp dụng công nghệ tiên tiến, tăng khả năng tuần hoàn, tái sử dụng nước và tích trữ nước mưa.
Đối với sản xuất nông nghiệp, Luật đặt ra yêu cầu bố trí mùa vụ, cây trồng, vật nuôi phù hợp với khả năng đáp ứng của nguồn nước; áp dụng các biện pháp, công nghệ và kỹ thuật canh tác, vận hành công trình dẫn nước, giữ nước theo hướng tiết kiệm, hiệu quả.
Điều 59 tiếp tục mở rộng tư duy tuần hoàn khi khuyến khích các dự án sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có khai thác, sử dụng nước và xả nước thải đưa giải pháp tuần hoàn, tái sử dụng nước vào ngay từ giai đoạn xây dựng dự án. Đối với những khu vực thường xuyên hạn hán, thiếu nước, địa phương có thể xây dựng kế hoạch, lộ trình yêu cầu một số loại dự án phải có phương án sử dụng nước tuần hoàn, tái sử dụng nước.
Tiết kiệm nước là nguyên tắc xuyên suốt trong sản xuất
Thực tế sản xuất nông nghiệp ở ĐBSCL cho thấy hiệu quả sử dụng nước có thể bắt đầu từ chính đồng ruộng. Ông Phan Thành Bắc, Giám đốc HTX Nông nghiệp Sơn Hòa, xã Óc Eo, tỉnh An Giang, cho biết: HTX đang liên kết sản xuất hơn 2.000 ha lúa chất lượng cao, giảm phát thải tại nhiều địa phương trong tỉnh.
Với vùng sản xuất lớn như thế, HTX Sơn Hòa triển khai việc quản lý nước phải gắn với lịch thời vụ, điều kiện đồng ruộng và nhu cầu thực tế của cây lúa. Tổ chức sản xuất đồng bộ giúp HTX chủ động hơn trong điều tiết nước, hạn chế sử dụng nước dàn trải và nâng cao hiệu quả sản xuất.
“Tiết kiệm nước không chỉ giảm chi phí mà còn góp phần nâng cao hiệu quả canh tác, giảm tác động môi trường và phù hợp với yêu cầu sản xuất lúa chất lượng cao, giảm phát thải”, ông Bắc chia sẻ.
Cách làm này cho thấy chủ động nước không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công trình lớn. Từ việc điều tiết nước hợp lý trên đồng ruộng, thu trữ nước mưa, tận dụng ao hồ, kênh mương đến tái sử dụng nước trong sản xuất, mỗi giải pháp đều góp phần giảm áp lực lên nguồn nước.
Cách quản lý nước của HTX Sơn Hòa cũng cho thấy những quy định của Luật Tài nguyên nước 2023 có thể bắt đầu từ chính đồng ruộng. Luật yêu cầu sử dụng nước trong nông nghiệp phải gắn với khả năng đáp ứng của nguồn nước, cơ cấu mùa vụ, cây trồng và áp dụng các biện pháp canh tác, vận hành công trình dẫn, giữ nước theo hướng tiết kiệm, hiệu quả.
Như vậy, tiết kiệm nước không phải là giải pháp chỉ thực hiện khi xảy ra hạn hán, thiếu nước, mà cần trở thành một nguyên tắc xuyên suốt từ lựa chọn mùa vụ, tổ chức sản xuất đến từng lần đưa nước vào đồng ruộng.
Khi doanh nghiệp coi nước là “vốn tự nhiên”
Ông Hoàng Việt, Giám đốc Chương trình nước ngọt, WWF-Việt Nam, cho rằng nước không còn là câu chuyện riêng của ngành tài nguyên nước mà liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, sự ổn định chuỗi cung ứng, chất lượng sống và tương lai phát triển của ĐBSCL.
WWF đang phối hợp với các đối tác thúc đẩy các giải pháp sử dụng nước hiệu quả, tái sử dụng nước, giảm phát thải và phục hồi hệ sinh thái nước ngọt. Một trong những hướng triển khai là Dự án “Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong quản lý tài nguyên nước tại ĐBSCL và lưu vực sông Đồng Nai, thí điểm cho ngành dệt may và thủy sản”.
Điểm đáng chú ý là khu vực doanh nghiệp ngày càng được xem là một lực lượng quan trọng trong bảo vệ nguồn nước. Khi doanh nghiệp coi nước là một loại “vốn tự nhiên”, việc tiết kiệm, tái sử dụng và đầu tư phục hồi nguồn nước không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn giúp giảm rủi ro cho sản xuất và chuỗi cung ứng.
Luật Tài nguyên nước 2023 cũng tạo động lực kinh tế cho quá trình này. Các dự án thực hiện giải pháp sử dụng nước tuần hoàn, tái sử dụng nước được xem xét giảm tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước; hoạt động đầu tư tuần hoàn, tái sử dụng, thu gom nước mưa và ứng dụng công nghệ tiết kiệm nước thuộc nhóm được hưởng chính sách ưu đãi theo quy định.
Theo: https://nongnghiepmoitruong.vn/dung-de-nuoc-chi-duoc-dung-mot-lan-d827807.html
